Novembar 2025.
Postavljena dilema vezana je za grupisanje država u format zajedničkog delovanja koji, nakon sedam vekova evrocentrističkog sveta, koji odlikuju imperijalizam i kolonijalizam, za sada ne uključuje Evropu, ni doskorašnjeg globalnog hegemona SAD. U tom kontekstu, nameće se potreba da se razume pozicija formata BRIKS u situaciji kada se razvija novi međunarodni poredak. Ovaj tekst se bavi pitanjem realnog sistematskog kapaciteta i dometa uticaja formata BRIKS na savremene međunarodne odnose, kako u normativnom pogledu, kroz razvoj multipolarnosti i promene globalnih institucija, tako i u praktičnom smislu, kroz nove finansijske instrumente, trgovinsku saradnju i diplomatske inicijative. Akcenat je stavljen upravo na šta ovo grupisanje predstavlja za države koje u njemu učestvuju geostrategijski, geoekonomski, politički, uključujući i međunarodno pravni status BRIKS.
Mesto BRIKS je interesantno za istraživanje zato što se radi o multilateralnom formatu koji okuplja jedanaest velikih ekonomija u razvoju, koje zajedno predstavljaju oko 49,5% globalne populacije, oko 40% globalnog BDP i oko 26% svetske trgovine. To znači da imaju ekonomski i demografski potencijal da predstavljaju potencijalni izazov dominaciji „Globalnog zapada“.
Posmatrajući dinamiku razvoja BRIKS od njegovog formiranja do današnjeg stanja, postaje jasno da ova platforma prelazi okvire početnog ekonomskog formata i postaje jedan od ključnih nosilaca transformacije globalnog poretka. Rast demografske, ekonomske, političke i energetske snage članica ovog saveza omogućava BRIKS da danas predstavlja relevantan centar moći, koji deluje kao protivteža zapadnocentričnim strukturama projekcije uticaja. Time se u potpunosti potvrđuje da kumulativni ekonomski i demografski potencijal članica ovog formata čini BRIKS jednim od najznačajnijih faktora u izazivanju dominacije „Globalnog zapada“, sa kapacitetom da utiče na kreiranje pravednijeg i multipolarnijeg međunarodnog poretka.
Posebno je značajan proces širenja BRIKS koji se intenzivira u poslednjoj deceniji, a kulminira 2024. godine prijemom pet novih država. Proširenje ne predstavlja samo kvantitativno povećanje broja članica, već jasan pokazatelj da ova organizacija privlači države koje traže veći stepen autonomije u globalnom sistemu, te žele da svoje interese artikulišu van institucionalnih kanala koji su dugo bili pod dominacijom SAD i EU. Dakle, rast političkog i geopolitičkog uticaja BRIKS direktno proizlazi iz procesa širenja formata, koji ovom savezu daje ne samo novu snagu, već i veću legitimnost kao predstavniku zemalja van zapadnog kruga moći.
Paralelno sa tim, unutrašnji ekonomski mehanizmi koje BRIKS razvija, uključujući Novu razvojnu banku, fond deviznih rezervi i sistem ugovornih obračuna u nacionalnim valutama – ukazuju na nameru da se u međunarodni finansijski sistem uvede održiva alternativa dolaru kao dominantnoj valuti globalnih tokova. Sa stanovišta međunarodne ekonomske arhitekture, ovi procesi govore o strukturnom pokušaju da se rekonfiguriše finansijska zavisnost, umanji uticaj jednog centra moći i podstakne prelazak ka multivalutnom sistemu. Razvoj platnih i kreditnih mehanizama BRIKS predstavlja jasno osmišljen i dugoročan pokušaj da se stvori alternativni kanal finansijskog funkcionisanja koji nije uslovljen dolarskim obračunom, što u perspektivi može dovesti do smanjenja monopola dolara i uticati na izmenjenu ravnotežu u međunarodnoj ekonomiji.
Sveukupno posmatrano, BRIKS je od inicijalnog simboličkog ekonomskog koncepta prerastao u značajan mehanizam strateške koordinacije, uticaja i institucionalnog delovanja, što ga pozicionira kao jednog od najznačajnijih nosilaca procesa globalne političke i ekonomske preraspodele moći u 21. veku.
Autor: Marija Durlević, studentski rad